Soạn bài Thực hành tiếng Việt lớp 12 trang 143 Tập 1

Câu 1 (trang 143 sgk Ngữ Văn 12 Tập 1): Xác định biện pháp tu từ nghịch ngữ trong các trường hợp dưới đây và cho biết tác dụng của biện pháp này:

a. Hạnh phúc của một tang gia – Văn Minh nữa cũng nói vago – Một đám ma gương mẫu.

(Nhan đề một chương trong tiểu thuyết Số đỏ của Vũ Trọng Phụng)

b. Vì mới chết lần này là lần đầu, nên anh Xích chưa có lịch duyệt về khoản ấy.

Thực vậy, nếu chết ở tỉnh thì ai láu. Nên chọn vào đêm thứ Sáu. Như thế, vợ con có vừa vặn thì giờ để cáo phó lên báo. Và đến Chủ nhật. cất đám, có đủ các cụ, các quan, các ông, các bà, thân bằng cố hữu đi đưa đông. Ở nhà quê, nếu chết vì tai nạn, người khôn ngoan bao giờ cũng tránh ngày Chủ nhật hoặc ngày lễ, thì sự khám xét, tống táng mới mong chóng được.

(Nguyễn Công Hoan, Thịt người chết)

Lời giải 1:

a. Hạnh phúc của một tang gia – Văn Minh nữa cũng nói vào – Một đám ma gương mẫu

(Nhan đề một chương trong tiểu thuyết Số đỏ của Vũ Trọng Phụng)

Nghịch ngữ:

“Hạnh phúc” – “tang gia”: Hai khái niệm đối lập nhau được đặt cạnh nhau.

“Gương mẫu”: Thường được dùng cho những việc tốt đẹp, nhưng trong trường hợp này lại dùng cho một đám ma.

Tác dụng:

Tạo sự bất ngờ, thu hút sự chú ý của người đọc.

Phơi bày sự mỉa mai, châm biếm của tác giả đối với xã hội thượng lưu đương thời.

Thể hiện sự vô lý, phi lý của những giá trị đạo đức trong xã hội đó.

b. Vì mới chết lần này là lần đầu, nên anh Xích chưa có lịch duyệt về khoản ấy.

(Nguyễn Công Hoan, Thịt người chết)

Nghịch ngữ:

“Mới chết lần này là lần đầu”: Chết là sự vĩnh viễn, không thể có lần thứ hai.

Tác dụng:

Tạo sự hài hước, dí dỏm cho câu văn.

Phơi bày sự vô lý, phi lý của những hủ tục trong xã hội phong kiến.

Thể hiện sự châm biếm của tác giả đối với những kẻ lợi dụng hủ tục để trục lợi.

Lời giải 2:

a. Đám ma >< hạnh phúc

→ Nghịch lý, đám ma dường như mất đi không khí thông thường mà trở nên hỗn độn, hài hước như một sân khấu rộng lớn, nơi có rất nhiều diễn viên cùng nhau hoàn thành một vở kịch đầy giả tạo.

b. Chết phải chọn ngày

→ Nghịch lí, anh nông dân có tên là Xích vì “vô học, ngu dốt” nên đã không biết chọn cho mình cách chết và giờ chết.