Soạn bài Ôn tập lớp 12 trang 159 Tập 1

Câu 3 (trang 159 sgk Ngữ Văn 12 Tập 1): Tìm một vài câu thơ/ câu văn có sử dụng biện pháp tu từ nghịch ngữ và phân tích tác dụng của biện pháp này.

Lời giải 1:

“Rung động lòng ta trước giông tố / Im lặng ta khi mặt trời mọc” – Tố Hữu (Tiếng hát người đảng viên):

Nghịch ngữ: “rung động lòng ta trước giông tố” – “im lặng ta khi mặt trời mọc”. Lẽ thường, con người ta thường rung động trước vẻ đẹp của bình minh, nhưng trong câu thơ này tác giả lại “im lặng” khi mặt trời mọc, còn “rung động” trước giông tố.

Tác dụng: Thể hiện bản lĩnh, tinh thần thép của người đảng viên trước khó khăn, thử thách. Họ không hề nao núng trước giông tố mà càng thêm quyết tâm chiến đấu, nhưng lại giữ bình tĩnh, im lặng khi mặt trời mọc – biểu tượng của chiến thắng.

“Trẻ không ăn được thì già sẽ ăn” – Ca dao:

Nghịch ngữ: “trẻ không ăn được thì già sẽ ăn”. Lẽ thường, người già yếu, không có sức ăn, nhưng trong câu ca dao này lại khẳng định người già sẽ ăn được những gì mà người trẻ không ăn được.

Tác dụng: Nhấn mạnh bài học về sự tiết kiệm, biết quý trọng những gì mình đang có. Khi còn trẻ khỏe, ta nên dành dụm, tích lũy để sau này khi già yếu, không còn sức lao động, vẫn có cái để ăn.

Lời giải 2:

Câu thơ từ bài thơ “Về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật:

+ Câu thơ: “Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước, / Chỉ cần trong xe có một trái tim.”

+ Biện pháp tu từ nghịch ngữ: Trong câu thơ này, biện pháp tu từ nghịch ngữ được sử dụng khi tác giả đối lập hai khía cạnh trái ngược của miền Nam: sự phấn khích về tương lai và tâm hồn của người lái xe.

+ Tác dụng: Biện pháp này tạo ra một hiệu ứng đối lập mạnh mẽ. Trong khi xe vẫn tiếp tục chạy về phía trước, trái tim của người lái xe lại là yếu tố quan trọng, tạo nên sự độc đáo và sâu sắc cho câu thơ.

– Đoạn trích từ bài “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” của Nguyễn Đình Chiểu:

+ Đoạn trích: “Chưa quen cung ngựa, đâu tới trường nhung; / Chỉ biết ruộng trâu, ở trong làng bộ. / Việc cuốc, việc cày, việc bừa, việc cấy, / Tay vốn quen làm; tập khiên, tập súng, tập mác, tập cờ, / Mắt chưa từng ngó.”

+ Biện pháp tu từ nghịch ngữ: Tác giả so sánh hai khía cạnh trái ngược của người lính: kiến thức và kỹ năng quân sự so với kiến thức và kỹ năng nông nghiệp.

+ Tác dụng: Biện pháp này tạo ra sự đối lập giữa hai lĩnh vực cuộc sống và đặc điểm của người lính, đồng thời thể hiện sự đa chiều và phức tạp của con người.